Hormonen en afvallen: de rol van HET

De rol van hormonen bij het afvallen is al een aantal jaren een ‘hot topic’. Toch is niet voor iedereen even duidelijk wat die hormonen nu precies doen. Ook de ‘experts’ – de natuurvoedingsdeskundigen en schrijvers van dieetboeken – zitten er vaak naast. Niet zo gek, want hormonen zijn nogal… complex. En als je het mij vraagt, iets waar trainers en diëtisten het misschien wat minder over zouden moeten hebben. Toch is het belangrijk om je een beetje van die hormonen bewust te zijn. Want ze hebben inderdaad invloed op het afvallen; invloed die we zelf op kunnen merken – en waar we ook naar moeten luisteren.

Het menselijk lichaam is een bijzonder apparaat. Zo stuurt het iedere dag weer – zonder jouw medeweten – allerlei lichamelijke processen aan. Het is zelfs in staat zichzelf te ‘repareren’ (mocht je ziek of gewond zijn). En het houd jou op de hoogte van wat er allemaal gaande is. Denk dan aan spierpijn als je gisteren te zwaar getraind hebt, maar ook aan die knorrende maag wanneer je een tijd zonder eten zit.

Helaas is er in het gemiddelde dieet weinig ruimte voor ‘feedback’. Want je hebt het zelf misschien al eens kunnen ervaren: een dieet betekent honger, weinig energie en een wild verlangen naar chocolade of ijs. En om dat dieet vol te kunnen houden moet je vooral niet naar een signaal als honger luisteren. Tanden op elkaar zetten en doorzetten! Wilskracht, karakter, DISCIPLINE!!!

Tja… Dat kan natuurlijk een stuk beter. Feedback is namelijk iets om ter harte te nemen. Zeker als je geïnteresseerd bent in de invloed van je hormonen op jouw gezondheid en gewicht.

Maar eerst even dit…

Deze blog is misschien een beetje ‘mosterd na de maaltijd’, aangezien ik niet zo goed weet of dit onderwerp nog wel zo leeft. Er is de afgelopen jaren in ieder geval heel veel geschreven en gezegd over de invloed van hormonen op afvallen. Ik weet niet of ze nog bestaan, maar op een gegeven moment kon je zelfs opleidingen tot ‘hormoonfactor trainer’ of ‘hormonal profiler’ volgen. ‘Fancy schmansy’ natuurlijk, ware het niet dat hormonen echt complexe materie zijn. Te complex om in een weekendopleiding te stoppen, of alleen te belichten vanuit het perspectief van afvallen. Of uit te laten leggen door iemand die geen medisch wetenschappelijke achtergrond heeft.

Ik ben dus geen expert op het gebied van hormonen – net zo min iemand als iemand met ‘hormoonfactor trainer’ op zijn CV. Verwacht dus geen stoomcursus endocrinologie op deze site. Wat ik wel geleerd heb (naast datgene waar je straks over gaat lezen) is dit: overgewicht / een te hoog vetpercentage leidt vaak tot hormonale verstoringen. Wanneer je afvalt – vet kwijtraakt – zullen die hormonen sneller ‘tot rust’ komen. Sommige ‘experts’ zullen beweren dat een verstoorde hormoonhuishouding leidt tot gewichtstoename, terwijl gewichtstoename zal leiden tot een verstoorde hormoonhuishouding. Kip-ei, eindeloze discussie.

Gelukkig leven we inmiddels in 2022 en leren we steeds meer over de daadwerkelijke sleutel tot succes: de rol van ons eigen gedrag. En steeds minder over de schimmige rol van hormonen, inclusief vreemde eet- en leefprotocollen waarmee we onze ‘hormoonbalans’ zouden kunnen optimaliseren. Maar, heb jij het vermoeden dat er hormonaal iets niet helemaal goed zit, zoek dan altijd de hulp van een endocrinoloog of andere medisch specialist. Dus NIET van een orthomoleculaire voedingsdeskundige, of die dame van de yoga school die allemaal bijzondere supplementen verkoopt.

 

Luister naar je hormonen

Oké, hormonen zijn dus complexe materie. Maar een van de belangrijkste functies die zij in het lichaam hebben, is die van signaalstoffen. Signaalstoffen die door verschillende klieren en organen worden afgegeven. Het zijn boodschappers die zorg dragen voor een goede communicatie tussen cellen en organen. Zou je bijvoorbeeld iets eten, dan komen er in je maag hormonen vrij die vervolgens aan jouw hersenen vertellen dat je vol zit.  

Om al die verschillende processen draaiende te kunnen houden, kan het lichaam een beroep doen op verschillende hormonen – die allemaal verschillende signalen afgeven. En in theorie zijn die signalen dan ook weer terug te leiden op verschillende hormonen. Het overgrote gedeelte van die signalen krijg je niet bewust mee. Maar, er zijn er wel een paar die uiteindelijk de voorzet geven voor lichamelijke sensaties. Waaronder honger, energie en trek.

Jouw honger, energie en trek hangen voor een groot deel samen met je stofwisseling (of ‘metabolisme’). Een term waar je ongetwijfeld bekend mee bent: die stofwisseling is namelijk een belangrijk onderdeel van wat je dagelijks aan calorieën verbruikt – wat best wel een ding is als je af wilt vallen. En die stofwisseling wordt weer aangestuurd door allerlei hormonen.

Dus, door jouw honger, energie en trek nauwlettend in de gaten te houden, kan je een goed beeld krijgen van hoe jouw stofwisseling én hormoonhuishouding ervoor staat.  Ergo: is jouw HET in balans, dan is de kans groot dat jouw hormonen ook happy zijn.

 

Honger, energie, trek – en wat erbij hoort

Hieronder vind je een ‘beknopt’ overzicht van welke hormonen er bij honger, energie en trek betrokken zijn. Ik ga proberen het zoveel mogelijk bij de basics te houden…

 

Honger:

De hormonen die de meeste invloed hebben op onze honger zijn ghreline en leptine.  Ghreline is het ‘hongerhormoon’: het wordt afgescheiden door de maagwand, om aan de hersenen door te geven dat er wat voedsel in die maag moet.

Leptine doet het tegenovergestelde. Dit hormoon wordt afgescheiden door vetcellen, om aan de hersenen door te geven dat je verzadigd bent. Waar ghreline de honger opwekt, remt leptine die honger weer af. Is die wisselwerking ‘uit balans’, dan zal dat de nodige uitwerkingen op jouw honger hebben.

Ik schreef hierboven al dat overgewicht – dat wil zeggen, teveel vetmassa – een negatieve invloed op de hormoonhuishouding kan hebben. Een van de hormonen die ontregeld kunnen raken is leptine. De vetcellen van iemand met overgewicht zullen – als reactie op het overeten – meer leptine afscheiden. Dit kan als gevolg hebben dat het lichaam ‘resistent’ wordt voor leptine. Dus zelfs al eet je genoeg: wanneer je ‘leptine resistent’ bent, ervaart je dat niet zo.

Naast ghreline en leptine, zijn er ook nog cholecystokinine (CCK) en twee hormonen met hele lange, moeilijke namen die worden afgekort als GIP en GLP. Mocht je toch willen weten hoe deze voluit luidden zodat je ze bij Scrabble op het bord kunt droppen dan hoor ik het graag. Deze hormonen worden afgescheiden door de darmen, en geven (net als leptine) het signaal van verzadiging door aan de hersenen.

 

Energie:

 In principe zijn er geen hormonen die jouw energie direct aansturen. Energie hangt vooral samen met verschillende lichamelijke processen, die door hormonen worden beïnvloed. Slaap en een stabiele bloedsuikerspiegel zijn de twee voornaamste.

Heb je weleens een ‘suikerdip’ ervaren? Dan kan je je wel iets voorstellen bij bij het verband tussen een stabiele bloedsuikerspiegel en je energie. Die stabiele suikerspiegel hangt samen met de (welbekende) hormonen insuline en glucagon. Maar ook met de activiteit en het functioneren van de hormonen adrenaline en cortisol.

Insuline en glucagon zijn direct verantwoordelijk voor het stabiliseren van de bloedsuikerspiegel. Insuline verlaagt de bloedsuikerspiegel, door suiker uit je bloed te halen en dit in cellen te stoppen. Mocht er te weinig suiker in je bloed drijven, dan zal glucagon opgeslagen suikers uit je lever halen om dit weer aan het bloed af te geven.

Ook adrenaline en cortisol kunnen de bloedsuikerspiegel verhogen. Zowel adrenaline als cortisol zijn ‘stresshormonen’. Wanneer je stress of dreiging ervaart, zullen deze vrijkomen om jou in ‘vechten-of-vluchten’ modus te zetten. En aangezien je voor zowel vechten als vluchten de nodige energie nodig hebt, is de afgifte van suiker aan je bloed een van hun voornaamste functies.

 

Trek:

De link tussen (lekkere) trek en hormonen is, vergeleken met honger en energie, niet altijd even duidelijk. Trek is in de eerste plaats een psychologisch verschijnsel, en wordt dan ook niet direct aangestuurd door een ‘lekkere trek-hormoon’. Maar ook psychologische reacties of verschijnselen kunnen in zekere mate door hormonen aangestuurd worden.

Trek komt vaak opzetten als reactie op stress of emoties. Zie het welbekende emotie-eten, wat je doet om jezelf bijv. te troosten. En stress gaat (zoals je eerder al hebt kunnen lezen) weer gepaard met verschillende stresshormonen, zoals cortisol.

Nu hoeft de afgifte van stresshormonen niet altijd het gevolg van spanning of stress te zijn. Ook door slaaptekort of teveel trainen kunnen er stresshormonen vrijkomen, die vervolgens weer kunnen leiden tot honger of trek. Je hebt ongetwijfeld al eens kunnen ervaren dat je na een korte of gebroken nacht, overdag veel sneller naar de snacks grijpt.

En de vrouwelijke lezers zijn ongetwijfeld bekend met het fenomeen van lekkere trek tijdens de menstruatie. Een verschijnsel wat samenhangt met de afgifte van bepaalde vrouwelijke geslachtshormonen. Maar dat is een onderwerp an sich, en iets voor in een andere blog…

Lekkere trek kan je dus het een het ander vertellen over jouw ‘stress level’ en de hormonen die daarbij horen. Ervaar je regelmatig die dringende behoefte aan specifieke snacks en lekkernijen? Ga dan eens goed voor jezelf na of je wel voldoende slaap krijgt – of goed met stress om weet te gaan.

 

En tot zover deze beknopte cursus hormonen en introductie van HET : het simpele ‘feedbacksysteem’  voor je hormoonhuishouding en stofwisseling. In het volgende blog lees je meer over hoe je jouw HET verder kan waarderen en interpreteren. Dus, houd de site in de gaten! En wil je meer weten over wat ik voor jou kan betekenen, neem dan gerust contact op!

 

Leave a Comment